درد پس از قطع عضو

ممكن است بيمار بعلت درگيري عروق، عفونت يا ضربه قبل از عمل درد داشته باشد. نبايد درد را بعنوان نتيجة طبيعي بيماری در نظر گرفت بلكه درد به خودي خود آزار دهنده است و بايد درمان شود. اما بعضي از بيماران از اظهار آن به پزشك يا پيگيري درمان خودداري مي‌كنند. كم كردن درد قبل از جراحي برخي از مشكلات پس از جراحي را كم مي‌كند. عمل جراحي معمولاًپس از بيهوشي كامل انجام شده و بيمار دردي را حس نمي‌كند.پس از عمل بعلت تورم، كشيده شدن بافتها، آسيب اعصاب و همچنين اضطراب و ترس بيمار دچار درد مي‌شود. درمان درد در اين مرحله نيز بسيار مهم است وممكن است از دردهاي مزمن بعداز عمل جراحي جلوگيري كند.

درد خيالي: درد خيالي برعكس نام آن درد واقعي است خوشبختانه اين نوع درد در تعداد كمي از افراد قطع عضوديده می شود. درد بصورت دوره‌هاي كوتاه مدت حس شده كه معمولاً بتدريج باگذشت زمان دفعات و شدت آن كم مي‌شود. از روشهاي مختلفي براي درمان درد خيالي استفاده مي‌شود كه نياز به مشاوره با پزشك دارد.

علل ديگري نيز مي‌توانند باعث درد در محل قطع عضو شوند از جمله ميتوان به تشكيل نرومااشاره کرد.،نرومايك برجستگي كوچك دردناك است كه پس از قطع عصب ايجاد شده و قابل درمان مي‌باشد همچنين بيماران قطع عضو بخصوص قطع عضو بالاي زانو ممكن است دچار كمردرد شوند. وبايد علل آن بررسي و بيمار درمان لازم رادريافت كند

اصول كلي انجام تمرينهاي ورزشي

 1)قبل از انجام تمرين، بدن بايد حداقل بمدت پنج تا ده دقيقه گرم شود.

2)از خم كردن بيش از حد مفاصل بخصوص گردن و زانو پرهيز شود.

3) از چرخاندن ناگهاني گردن و ستون فقرات پرهيز شود.

4) انجام حركات چرخشي يا حركاتي كه باعث فشار از پهلو به مفصل زانو گردد پرهيز شود.

5) از انجام كششهاي عضلاني بصورت ضربه‌اي خودداري شود و كشش بصورت فشار پيوسته و يكنواخت اعمال شود.

6) هر حركتي كه باعث درد شود يا آنرا تشديد كند ممنوع است (درد بسياري خفيف كه به آن «درد خوب» نيز گفته مي‌شود اشكال ندارد).

7) انجام كششها بصورت ناگهاني ممنوع است. كشش ناگهاني باعث پاره شدن فيبرهاي عضله شده و نهايتاً باعث كوتاهتر شدن عضله مي‌گردد.

8) بعد از تمرين نبايد فعاليت بطور ناگهاني قطع شود.

آسيب نخاع چيست

ستون فقرات

نخاع يا طناب نخاعي بخشي از سيستم اعصاب مركزي است. سيستم اعصاب مركزي از دو قسمت عمده يعنی مغز و نخاع تشكيل شده است. نخاع بافت بسيار ظريفي است كه توسط تعدادي استخوان محافظت مي‌شود. به اين استخوانها مهره گفته مي‌شود. نخاع در وسط اين مهره‌ها قرار گرفته به محل قرار گرفتن نخاع كانال نخاعي گفته مي‌شود. مهره‌ها بصورت منظم بر روي يكديگر قرار گرفته‌اند. مهره‌ها ستون فقرات را ايجاد مي‌كنند كه به عنوان ستون بدن عمل مي‌كند و داراي حالت انعطاف‌پذيري مي‌باشد. بعلاوه مهره‌ها حفاظت از نخاع را نيز بر عهده دارند. ديسكها در بين مهره‌ها قرار گرفته‌اند. ديسك از موارد فيبري سفتي تشكيل شده كه در ميان آن ماده نرمتري قرار دارد. وظيفه ديسك جذب ضربه است و به ستون فقرات امكان انعطاف‌پذيري را مي‌دهد.

مهره‌ها توسط رباطهايي بهم متصل مي‌باشند اين رباطها باعث مي‌شوند ستون فقرات حالت ايستاده به خود بگيرد علاوه بر اين امكان حركت به ستون فقرات مي‌دهند. وقتي آسيب نخاعي روي مي‌دهد اغلب اين رباطها آسيب مي‌بينند. موارد زيادي اتفاق مي‌افتد كه مهره‌ها آسيب ببينند ولي نخاع سالم بماند اما ممكن است نخاع علي رغم سالم بودن مهره‌ها، آسيب ببيند.

سي مهره در بدن انسان وجود دارد كه ستون مهره‌ها را قسمت‌بندي مي‌كنند. اين قسمت‌ها شبيه قسمت‌هاي نخاع مي‌باشند و شامل بخشهاي زير مي‌باشند.

گردني :‌7 مهره

پشتي (سينه‌اي) :‌12 مهره

كمري‌ :‌5 مهره

خاجي :‌5 مهره( اين مهره‌ها بهم چسبيده‌اند)

دنبالجه :‌1 مهره

نخاع

مي‌توان نخاع را بزرگترين عصب بدن ناميد. اعصاب ساختمانهاي طنابي شكلی مي‌باشند كه از رشته‌هاي عصبي كوچكتر تشكيل شده‌اند. نخاع مانند كابل اصلي تلفن عمل مي‌كند و مغز را به ساير قسمت‌هاي مختلف بدن متصل مي‌سازد. اگر تصور كنيم كه نخاع بصورت كابل اصلي تلفن عمل مي‌كند, مركز اصلي تلفن مغز بوده و قسمت‌هاي مختلف بدن مشتركين تلفن مي‌باشند. پيامها از مركز تلفن به مشتركين رسيده و همچنين از مشتركين به مركز تلفن مي‌رسد. به اين معني كه دستوراتي كه منجر به حركت اندامها مي‌شود از مغز صادر شده و از طريق نخاع و سپس اعصاب محيطي به عضلات مي‌رسند و بعلاوه گيرنده‌هاي حس‌هاي مختلف مثل حس لمس و يا درد، حس را ثبت كرده و اين حس‌ها از طريق اعصاب محيطي به نخاع رسيده و بعد به مغز مي‌رسند و باعث مي‌شوند مغز حس‌هاي مختلف را درك كند. از حس‌هاي مختلف مي‌توان به حس لمس، گرما , سرما و درد اشاره نمود. طول نخاع حدود 45 سانتيمتر است و از پايين مغز شروع شده و تاحدود كمر ادامه مي‌يابد.

سي و يك جفت عصب از نخاع خارج مي‌شود. اين اعصاب از قسمت‌هاي مختلف نخاع خارج شده و عمل قسمت‌هاي مختلف بدن را كنترل مي‌نمايند. اين اعصاب به صورت زير دسته‌بندي مي‌شوند.

گردني :‌ 8 عصب؛ كه كنترل گردن بازو و دست‌ها را به عهده دارند.

پشتي (سينه‌اي):‌ 12 عصب؛ كنترل تنه و عضلات فوقاني شكم را بعهده دارند.

كمري :‌ 5 عصب؛ كنترل عضلات پايين شكم و قسمت‌هاي مختلف اندامهاي تحتاني را برعهده دارند.

خاجي :‌ 5 عصب؛ كنترل قسمتهاي پاييني اندام تحتاني را برعهده دارند همچنين عملكرد مثانه روده و اعمال جنسي توسط اين اعصاب كنترل مي‌شود.

دنبالچه :‌يك عصب؛  آخرين قسمت نخاع را بر عهده دارد.

آسيب نخاع چيست ؟

ممكن است نخاع در اثر بيماري ويا ضربه آٍسيب ببيند. در اكثر موارد آسيب نخاع بعلت فشار وارد شده از مهره‌ها مي‌باشد و در اثر اين آسيب نخاع ورم كرده يا دچار خونمردگي شود. ممكن است آسيب باعث پاره شدن فيبرهاي عصبي داخل نخاع شود. عفونت و يا بيماريهاي ديگر نيز ممكن است باعث همين نوع آسيبها گردند. براي اينكه نخاع آسيب شديد ببيند لازم نيست كه حتماَ قطع شود. اگر چه مطالعات مختلفي در حال انجام است تا امكان ترميم نخاع را فراهم سازد و اين تحقيقات در حيوانات با درصدي از موفقيت همراه بوده است ولي در حال حاضر نخاع پس از قطع شدن ديگر قابل ترميم نخواهد بود ولی اخيراٌ روشهائی برای پيوند نخاع در دست بررسی است و برخی از نتايج اوليه آن اميدوار کننده ميباشد. اين جمله به معني عدم بهبود شرايط بيمار آسيب نخاعي نيست و بسته به اينكه علت آٍسيب خونمردگي يا تورم باشد بيمار بهبود عصبي پيدا خواهد نمود. اين بهبودي شامل تغيير در حس و يا توانايي حركت اندامها و يا هر دو است مقدار بازگشت حس يا حركت در هر بيمار متفاوت بوده و با معاينه دقيق تا حدي قابل پيشگويي است .

بعد از ايجاد آٍسيب نخاع تمامي اعصابي كه بالاي محل آٍسيب قرار دارند به كار خود به همان شكل قبل از آسيب ادامه مي‌دهند اما در زير سطح آسيب نخاعي اعصاب نمي‌توانند پيامها را بين مغز و قسمت‌هاي بدن ردو بدل نمايند علت اين مسئله قطع شدن ارتباط بين دو قسمت نخاع است.

تشخيص آسيب نخاع

پس از آنكه پزشك به وجود آٍسيب نخاعي مشكوك شد براي تشخيص آن چند كار مختلف را انجام مي‌دهد. اولين قدم انجام معاينه عصبي است. معاينه عصبي براساس امتحان 10 عضله كليدي در هر طرف بدن و 27 نقطه استاندارد حسي در هر سمت بدن است. حس‌هاي لمس سطحي و درد در هر دو طرف بدن بر روي نقاط خاصي بررسي مي‌شوند. بسته به نتايج معاينات اوليه, معاينات تكميلي ديگري نيز توسط پزشك انجام مي‌گيرد. گرفتن عكس راديوگرافي به تشخيص شكستگي‌ مهره‌ها كمك مي‌كند و انجام ام. آر. آی به تعيين مقدار آسيب ظاهري نخاع كمك مي‌نمايد.

بر اساس يافته‌هاي حاصل از معاينه و راديولوژي پزشك مي‌تواند اطلاعات بسياري در مورد آسيب نخاع كسب كند. ميزان آسيب در هر شخص و مقدار بازگشت عملكرد در آن فرد با فرد ديگر كاملاَ متفاوت است. آسيب فرد بر اساس سطح ضايعه عصبي و نوع آسيب توصيف مي‌شود.

آسيب كامل و آسيب ناقص

در هنگام معاينه يكي از مواردي كه پزشك آن را بررسي مي‌كند, كامل يا ناقص بودن آسيب است. پزشك حركات عضلات مختلف و حس قسمت‌هاي مختلف را بررسي كرده و بر اساس نتايج معاينه عصبي, ناقص يا كامل بودن آسيب را تعيين مي‌كند. دو نوع آسيب نخاعي وجود دارد؛ آسيب كامل و آسيب ناقص. مي‌توان آسيب كامل را به قطع تمام خطوط ارتباطي تلفن به يك ساختمان تشبيه كرد ولي در آسيب ناقص تعدادي از اين خطوط تلفن هنوز كار مي‌كنند.

مقدار پيام رد و بدل شده بين مغز و اندام‌هاي محيطي بستگي به اين دارد كه چه مقدار از اين خطوط قطع نشده باشند. برخي افراد با آسيب ناقص حس نسبتاَ خوبي دارند ولي توانائي حركت ندارند و برخي از آنها توانائي حركت نسبتاَ‌ خوبي دارند ولي حس آنها خوب نيست. اختلاف بسيار زيادي بين افرادي كه آسيب ناقص نخاع دارند وجود دارد زيرا راههاي سالم باقي مانده در آنها كاملاَ‌با يكديگر متفاوت است.

همانطور كه ذكر شده در حال حاضر امكان ترميم اعصاب قطع شده در نخاع در دست تحقيق است اما اعصابي كه دچار تورم يا خونمردگي شده اند قابليت برگشت دارند. اين روند ممكن است به سرعت اتفاق افتد يا بسيار آهسته باشد. برخي افراد فكر مي‌كنند كه آسيب كامل به معني قطع كامل نخاع است و آسيب ناقص به معني قطع ناقص نخاع. چنين تصوري صحيح نيست و اصطلاح كامل و ناقص براي تعريف عملكرد نخاع است و منظور آسيب فيزيكي نخاع نمي‌باشد. مثلاَ‌ ممكن است يك كابل تلفن به طور ظاهري سالم باشد ولي سيم‌هاي داخل آن بطورکامل قطع شده باشند.

منظور از تتراپلژی (كوادري پلژي ) يا پا راپلژي چيست ؟

بيماراني كه دچار آٍسيب نخاعي مي‌گردند به دو دسته تتراپلژی (كوادري پلژي )‌و پاراپلژي نيز تقسيم بندي مي‌شوند. به فردي پاراپلژيك گفته مي‌شود كه حس و حركت تنه و يا اندام تحتاني خود را از دست داده باشد. اين نوع آسيب در اثر صدمه به نخاع درناحيه سينه، كمر يا خاجي ايجاد مي‌شود. بسته به اينكه آسيب در كجا اتفاق بيفتد كنترل بخشهاي خاصي از بدن از دست مي‌رود هر چه محل صدمه بالاتر باشد مقدار بيشتري از حس و عضلات نسبت به كسي كه دچار آسيب ناحيه خاجي شده، از دست ميرود.

 وقتي آسيب در ناحيه گردن اتفاق بيفتد فرد كنترل حس و حركت اندام فوقاني، تنه و اندام تحتاني را از دست مي‌دهد. به اين حالت تتراپلژي  مي‌گويند. (تترا و كواداري از لحاظ لغوي به معني چهار مي‌باشند.)

گاهي اوقات نخاع تنها دچار التهاب و خونمردگي مي شود و وقتي كه التهاب يا خونمردگي برطرف شد امكان بازگشت عملكرد نخاع وجود دارد ولي در حال حاضر روش قابل اعتمادي وجود ندارد كه مشخص كند كدام اعصاب احتمال برگشت دارند. اما هر چه زمان طولاني‌تري بگذرد و اعصاب عملكرد خود را بدست نياورند احتمال برگشت آنها كمتر مي‌شود. اگر مقداري برگشت در عملكرد ديده شد اميد ما براي بازگشت بيشتر عملكرد افزايش مييابد, ولي هيچ تضميني در اين مورد وجود ندارد.

برخي افراد چند هفته يا چند ماه بعد از آٍسيب نخاع دچار حركات خود بخود اندامها بصورت انقباض عضلات و يا حركت ناگهاني اندام مي‌شوند. اين حركات غير ارادي است و اسپاسم عضلاني مي‌باشند و علامت برگشت كار عضله نمي‌باشند. فرد قادر به كنترل اين حركات نيست. اسپاسم بعلت دستوارت اشتباه اعصاب است كه باعث حركت عضله         مي‌شوند. اين دستورات از محلي زير ناحيه قطع شده نخاع صادر مي‌شوند. اسپاسم معمولاَ درد ندارد اما ممكن است مدتي طول بكشد تا فرد به اين حركات غير ارادي عادت كند.اسپاسم عضلات براي فرد مي‌توانند مفيد نيز باشند زيرا باعث مي‌شوند عضلات انقباض خود را حفظ كنند.

به افزايش شدت اين اسپاسم‌ها اسپاستيسيتی گفته مي‌شود . شديد شدن  اسپاستيسيتی مي‌تواند علامت وجود مشكلي در زير سطح ضايعه نخاعي باشد. بعنوان مثال افزايش  اسپاستيسيتی  مي‌تواند نشانه وجود عفونت ادراري باشد يا حتي رشد ناخن به داخل گوشت و ايجاد عفونت در آن محل مي‌تواند باعث افزايش اسپاستيسيتي گردد. اسپاسمها اگر باعث بيدار شدن در طول شب شده يا باعث درد شوند مي‌توانند براي فرد مشكل ساز باشند.

علاوه بر مشكلات ايجاد شده در زمينه حس و حركت اندامها، آسيب نخاع باعث بروز تغييراتي در وضعيت تنفسي، وضع روده, مثانه و عملكرد جنسي مي‌شود. ساير فصول اين كتاب اطلاعات ضروري را در اين زمينه‌ها ياد آوري می نمايد.

  صفحه اصلی: http://irpmr.spaces.live.com

ورزشهاي ممنوع، مضر و مشکوک

اغلب وقتي صحبت  از ورزش  مي‌شود، به ياد فوايد ورزش مي‌افتيم اگرچه اثرات مفيد  ورزش بركسي پوشيده نيست،  اما ورزشی سودمند است كه براساس  توجه به ساختار عضلاني اسكلتي و در نظر گرفتن محدوديتهاي خاص كه در بعضي افراد وجود دارد،  برنامه ريزي  و انجام شود. بعنوان مثال  تمام حركات  ورزشي سودمند نمي‌باشند و ضرر ناشي  از انجام  برخي از حركات  بيشتر از فايده آنهاست . اگر  چه نمي‌توان  بامطالعة تجربي اقدام  به اثبات  چنين حالتي كرد زيرا از لحاظ اخلاقي  نمي‌توان حركات مضر را  تجويز نمود و نتايج  آنرا بررسي كرد ، اما با بررسي بيومكانيك  بدن  مي‌توان اين حركات  را به سه دسته كلي مشكوك ، مضر  و ممنوع  تقسيم بندي كرد. برخي  از ورزشهاي ذكر شده  در اثر مشاهدة  موارد متعدد آسيب ناشي از انجام  يك فعاليت خاص جزء اين دسته قرار گرفته‌اند.

از طرف ديگر ايجاد آسيب در اثر يك حركت تمريني خاص به فردي كه آن تمرين  را انجام مي دهد بستگي دارد. برخي از حركات تمريني  مي‌توانند فوايدي براي فرد داشته باشند  اما مضرات آنها بيشتر  از فايده شان است . برخي  ديگر از حركات براي ورزشکاران حرفه‌اي  مفيد  مي‌باشند اما انجام آنها درافرادي  كه تازه تمرينات ورزشي  را شروع كرده‌اند باعث آسيب مي‌شود. از طرف  ديگر كساني كه به مبتلا به مشكلات عضلاني  و مفصلي  مي‌باشند بايد در انتخاب  حركات  تمريني  دقت بيشتري مي نمايند. مثلاً  انجام برخي تمرينات  در پوكي استخوان ، روماتيسم  مفصلي و يا كمر درد و . . .  باعث بدتر شدن بيماري مي‌گردد.

خوشبختانه تقريباً براي تمام  حركات مضر، تمريني  بصورت  جايگزين  وجود دارد و براي هركس حتي در شديد‌ترين حالات بيماري  تمريناتي وجود دارد كه به حفظ  سلامت كمك مي‌نمايند.

در اينجا به برخي  از شايعترين حركات كه مي‌توانند باعث ايجاد آسيب  عضلاني و يا مفصلي شوند مي‌پردازيم.

1)بالابردن هر دو پا بصورت مستقيم :

شايد بالابردن هر دو پا بصورت مستقيم در يك ورزشكار بعنوان  بخشي از تمرين در نظر گرفته شود. در افراد  غير ورزشکار اين تمرين را بعنوان  روشي جهت  تقويت عضلات شكم توصيه مي کنند . اگر  در حين تمرين  عضلات شكم  خسته شود يا عضلات از ابتدا ضعيف باشند اين حركت باعث  افزايش  قوس كمر  شده و فشار  به ديسك  بين مهر‌ه‌اي در ناحيه‌اي كمري افزايش مي‌يابد از طرف ديگر انقباض  قوي عضلات جلو و عقب ستون فقرات  باعث افزايش  فشار داخلي  ديسك كمر  شده و درد  بيمار را بدتر كرده  يا حتي باعث  عود ديسك  مي‌شود. لذا در افرادي  كه بيرون  زدگي ديسك دارند  تازماني كه  عضلات شكمي بخوبي تقويت نشده اين حركت ممنوع است.

2)دراز و نشست :

دراز و نشست  بعنوان  روشي براي  تقويت  عضلات شكم مورد  توجه قرار گرفته است. اما اگر عضلات شكم ضعيف باشند بجاي  فعال شدن  و تقويت  عضلات شكم ، عضلات ستون فقرات  فعال شده و اگر اين  تمرين بدرستي  انجام نپذيرد،  با افزايش  قوس كمر  و فشار  به ديسك  مي‌تواند به ستون فقرات كمر آسيب وارد كند. در افرادي كه مفاصل آنها شلي بيش از حد دارد بخصوص  در كودكان  بايد اين نكته در نظر گرفته شود.

علاوه بر اين حلقه  كردن دستها به پشت سرعلاوه بر تحت فشار قراردادن كمر، باعث  آسيب مهر‌ه‌هاي گردن نيز مي‌شود.

براي انجام  دراز و نشست در افرادی که اين ورزش ممنوعيت خاصی ندارد  زانو ها بايد خم باشند  و دراز و نشست بصورت آهسته انجام شود. نبايد پاها به جائي گير داشته باشند زير گيردادن پاها باعث مي‌شود بجاي فعال شدن عضلات شكم، عضلات كمر فعال شوند. در صورت ضعف نسبی عضلات شكم مي‌توان يك بالشت  كوچك را در پشت شانه قرارداد و دست ها بجاي آنكه پشت سر قرار گيرند، در جلو نزديك زانوها باشند. چرخاندن  ستون فقرات  در آخر  دراز نشست ( رساندن دست راست به زانوي چپ و برعكس) نبايد انجام شود. يكي از  حركات مضر براي كمر خم شدن همراه با چرخش كمر  است. در هر حال  مي‌توان بجاي دراز نشست  از حركات جايگزين استفاده نمود.

برخي حركات گردن :

بطور كلي  انجام حركات ناگهاني ستون فقرات به نظر اكثر متخصصين  ممنوع است. حركات چرخش گردن  اگر به ملايمت  انجام شود و گردن به عقب خم نشود بدون اشكال است. اما خم شدن گردن بسوي عقب  بخصوص  در افراد سالمند  يا افرادي كه بيماري روماتيسم  مفصلي  دارند مي‌تواند  همراه با خطرات جدي  باشد. انجام اين حركت اگر بصورت  ناگهاني  باشد مي‌تواند به عروق  و اعصاب  قاعده جمجمه آسيب  وارد كند. افرادي كه اصطلاحاً  دچار سائيدگي  مهره‌هاي گردن بوده يا پوكي استخوان  دارند يا سابقه  ضربه و درد گردن دارند نيز  در معرض  آسيب بيشتر  مي‌باشند. (قراردادن  بالشتك  پشت سري روي صندلي  اتوموبيل  نيز دقيقاً بخاطر  جلوگيري از حركت ناگهاني گردن  به سمت عقب  در هنگام  تصادف است).

قرار گرفتن  برروي شانه براي دوچرخه زدن با پا كه جز حركات يوگا نيز مي‌باشد باعث خم شدن  بيش از حد ستون فقرات گردني شده و با ايجاد فشار برروي رباطها باعث بدتر شدن مشكلات ديسك و آرتروز گردن مي‌شود. اين حركت در افرادي كه سابقه آرتروز يا استئوپروز ستون فقرات مي‌شوند كاملاً ممنوع است.

حركات ستون فقرات كمري:

اگر چه برخي عقيده ‌دارند كه خم شدن ستون فقرات بسمت عقب كلاً ممنوع است. اما با توجه با اينكه اين حركات جزئي از حركات طبيعي

ستون فقرات بوده و بطور روزمره انجام مي‌شوند انجام اين حركات مشكلي ايجاد نمي‌كند مگر اينكه بصورت كنترل نشده وناگهانی باشد. زيرا

در اين صورت به بافتهاي قسمت پشتی ستون فقرات آسيب واردميشود. انجام اين حركات بصورت ملايم و كنترل شده مي‌تواند بعنوان ورزش

مناسبي در برخي افراد مبتلا به كمردرد در نظر گرفته شود ولي در بعضي ديگر بخصوص آنهائي كه ليز خوردگي مهره‌هاي كمري دارند انجام

اين حركات كاملاً ممنوع است.

كشش عضلات پشت ران با تكيه برجاي بلند:      

يكي از ضروري ترين كششها براي حفظ سلامت ستون فقرات،  كشش عظلات پشت ران است. اما انجام آن بصورت غير اصولي باعث آسيب مفاصل مي‌شود. بعنوان مثال برخي اين كشش را با قراردادن يك پا برروي جاي بلند انجام مي‌دهند. اگر زاويه‌پائي كه در بالا قرار گرفته نسبت به خط عمود بيشتر از 90 درجه باشد و تنه به جلو خم شود، بر اساس تحقيقات انجام شده ممكن است اين حالت باعث فشار به عصب سياتيك شود.

در افرادي كه كوتاهي عضلات پشت ران دارند اين حركت آسيب بيشتري وارد مي‌سازد.

با توجه به اينكه توضيح حركات مشكوك، مضريا ممنوع در حد اين نوشته نيست. به چند اصل كلي اشاره مي‌شود. اين اصول بايد در انجام

حركات تمريني در نظر گرفته شوند. از طرف ديگر در صورت وجود بيماري خاص عضلاني، اسكلتي ويا قلبی عروقی  مشاوره با افراد صاحب نظر در اين زمينه ضروري است.

اصول كلي انجام تمرينهاي ورزشي

1)قبل از انجام تمرين، بدن بايد حداقل بمدت پنج تا ده دقيقه گرم شود.

2)از خم كردن بيش از حدمفاصل بخصوص گردن و زانو پرهيز شود.

3)از چرخاندن ناگهاني گردن و ستون فقرات پرهيز شود.

4)انجام حركات چرخشي يا حركاتي كه باعث فشار از پهلو به مفصل زانو گردد پرهيز شود.

5)از انجام كششهاي عضلاني بصورت ضربه‌اي خودداري شود و كشش بصورت   فشار پيوسته و يكنواخت اعمال شود.

6)هر حركتي كه باعث درد شود يا آنرا تشديد كند ممنوع است (درد بسياري خفيف كه به آن «درد خوب» نيز گفته مي‌شود اشكال ندارد).

7)انجام كششها بصورت ناگهاني ممنوع است. كشش ناگهاني باعث پاره شدن فيبرهاي عضله شده و نهايتاً باعث كوتاهتر شدن عضله مي‌گردد.

8)بعد از تمرين نبايد فعاليت بطور ناگهاني قطع شود. در عرض هفت تا ده دقيقه  و به آرامي فعاليت تمام شود.

در صورت پيدا شدن علايم زير تمرين بسرعت قطع شود:

1)احساس ناراحتي يا درد قابل توجه

2)ايجاد درد قفسه سينه

3)تنگي نفس شديد

4)نامنظم شدن ضربان قلب

در حال حاضر ورزش بصورت علم گسترده‌اي درآمده و ضروري است كه در برنامه ريزي ورزش از سطح مدارس تا سطوح بالاتر دركنار

برنامه‌هاي عملي به برخي از جنبه‌هاي ضروري، تئوري آن نيز پرداخته شود.

  صفحه اصلی: http://irpmr.spaces.live.com

منابعی برای مطالعه بيشتر:

1. Kendall FP, McCreary EK, Provance PG: Muscles testing and function, 3rd ed. Baltimore: Williams and Wilkins, 1993.
2. Lubell A: Potentially dangerous exercises: are they harmful to all? Physician Sports Med 1989; 17(1): 187-192.
3. Mutoh Y, Mori T, Nakamura Y, Miyashita M: The relation between sit-up exercises and the occurrence of low back pain. In: Matsui H, Kobayashi K, eds. Biomechanics VIII-A. Champaign, IL: Human Kinetics, 1981; 180-185.
4. LaBan MM, Raptov AD, Johnson EW: Electromyographic study of function of iliopsoas muscle. Arch Phys Med Rehabil 1965; 45: 676-679.
5. Elnaggar IM, Nordin M, Sheikhzadeh A, Parnianpour M, Kahanovitz N: Effects of spinal flexion and extension exercises on low-back pain and spinal mobility in chronic mechanical low-back pain. Spine 1991; 16(8): 967-72.
6. Axler CT, McGill SM: Low back loads over a variety of abdominal exercises: searching for the safest abdominal challenge. Med Science Sports Exerc 1997; 29(6):804-811.
7. Juker D, McGill S, Kropf P, Steffen T: Quantitative intramuscular myoelectric activity of lumbar portions of psoas and the abdominal wall during a wide variety of tasks. Med. Science Sports Exerc 1998; 30(2): 301-310. .
8. Arnheim D, Prentice W: Principles of Athletic Training, 8th ed: Mosby Year Book, 1993.
9. Bryant Stamford, PhD,  The Right Way to Do Sit-Ups  the physician and sportsmedicine - Vol 25 - NO. 6 - June 97

پيشگيری از زمين خوردن در سالمندان

 زمين خوردن در كودكي و نوجواني مسئله معمولي است اما در افراد مسن به علت عوارض و حوادث و مرگ و مير ناشي از زمين خوردن توجه به آن بسيار مهم است.

 سقوط و زمين خوردن عامل مهم آسيب در سنين بالاي 65 سال و مهمترين علت مرگ در اثر آسيب است. اكثر زمين خوردنها در منزل اتفاق مي‌افتد. با افزايش سن تعداد افرادي كه دچار زمين‌خوردن منجر به فوت مي‌شوند بيشتر مي‌شود. حداقل يك سوم افراد مسن بالاي 65 سال در سال دچار زمين خوردگي مي‌شوند. آسيبهاي ناشي از زمين‌خوردن شامل شكستگي لگن و استخوان ران و كوفتگي عضلات اين ناحيه و شكستگي مهره‌هاي كمري و ساعد است. علاوه بر اين يك بار زمين خوردن ممكن است باعث ايجاد نگراني و ترس از راه رفتن و از دست دادن اطمينان شخص به خود گردد و فرد به خاطراين ترس حاصله زمين‌گير شود.

 وجود علائمي مثل گيجي، ضعف و اشكال در راه رفتن مي‌تواند فرد را مستعد به زمين خوردن كند. عوامل محيطي مانند راه رفتن روي سطوح لغزنده، قاليچه‌هائي كه زير پا ليز مي‌خورند. نور كم و موانع مي‌توانند باعث زمين خوردن گردند. استفاده از داروهاي خواب‌آور و وجود مشكل در پاها نيز از عوامل ديگر مي‌باشند. ضعف عضلات اندام تحتاني و اشكالات اسكلتي بخصوص در زانو و پاها عامل مهمي در زمين خوردن مي‌باشد. زمين خوردن بخصوص اگر بصورت مكرر رخ دهد مي‌تواند نشانه طيف وسيعي از بيماريها و يا اولين علامت و زنگ خطر يك بيماري باشد. لذا نيازمند يك بررسي دقيق و همه جانبه است. مطالب زير با توجه به شايعترين علل و مكانهاي زمين خوردن افراد مسن جمع آوري شده است.

•  از انجام كارهائي كه همراه با خطر سقوط مي‌باشند مثل بالا رفتن از نردبان اجتناب گردد.
•   از پوشيدن كفش و دمپائي‌هايي كه خطر ليزخوردگي دارند اجتناب گردد. (مثلاً دمپائي ابري روي سطوح سراميك مرطوب ليز مي‌خورد).
•   حمام خطرناك‌ترين محل منزل است در زير دوش حمام از كفي‌هاي پلاستيكي عاج‌دار استفاده گردد.
•   كف حمام بايد داراي پوشش غيرلغزنده باشد.
•  در صورت اشكال در ظرفشوئي يا لباسشوئي و نشت يا ريختن آب در كف آشپزخانه بهتر است آن را فوراً تميز كرد . وجود آب در سطح آشپزخانه باعث ليزخوردگي مي‌شود.
•   بهتر است از فرشهائي كه الياف آنها بلند است يا به مرور زمان ليز شده‌است استفاده نشود.
•  ريشه‌هاي اطراف فرش مي‌تواند باعث زمين خوردن شود آنها را بايد زير فرش قرار داد.
•   از قاليچه‌هاي كوچك كه به علت اتكاي كم احتمال دارد در زير پا ليز بخورد استفاده نشود.
•   در نقاطي كه خطر سقوط زياد است مثل حمام، دستشوئي و پله‌ها از دستگيره استفاده شود. براي اين كار مي‌توان لوله‌هاي آب را به ديوار وصل كرد.
•  از توالت فرنگي استفاده شود (بلند شدن ناگهاني مي‌تواند باعث زمين خوردن شود. كوتاهي توالت نيز مي‌تواند باعث زمين خوردن شود).
•   در صورت زياد بودن خطر ايستادن در حمام مي‌توان از دوش سيار و يك صندلي حمام استفاده كرد.
•   ارتفاع تخت بايد به اندازه ارتفاع پا تا كشكك زانو باشد (ارتفاعي حدود 45 سانتيمتر معمولاً ارتفاع مناسبي است).
•   از تشكهائي كه كناره آنها نرم شده استفاده نگردد چون ممكن است باعث افتادن از تخت شوند.
•   از صندلي هاي كوتاه استفاده نشود ارتفاع صندلي بايد حدود 40-35 سانتيمتر باشد. صندلي بايد دسته‌دار باشد و دسته صندلي تا  محل نشستن حدود 18 سانتيمتر ارتفاع داشته باشد همچنين دسته صندلي 5 سانتيمتر جلوتر از پايه آن باشد.
•   قفسه وسايل مخصوصاً در آشپزخانه نبايد بسيار بلند يا بسيار كوتاه باشد.
•   دماي پائين اتاق ممكن است باعث كاهش دماي بدن و به دنبال آن زمين خوردن گردد. دماي اتاق را در زمستان در حدود 22 درجه سانتي‌گراد باشد.
•  درهواي سرد هنگام بيرون رفتن از منزل لباس كافي پوشيده شود.
•  سعي شود محيط زندگي كاملاً منظم باشد.
•  انجام يك برنامه منظم ورزشي جهت تقويت عضلات ضروري است .
•   حاشية پائين چارچوب در اتاق محل شايعي براي زمين‌خوردگي است بهتر است آنها را بر چسب يا رنگ قرمز مشخص كرد.
•   مبلمان و وسايل به نحوي چيده شوند كه حداقل خطر برخورد وجود داشته باشد.
•   اسباب بازي بچه‌ها روي زمين عامل مهمي در زمين‌خوردگي است.
•   تلفن در جائي قرار گيرد كه سيم آن باعث زمين خوردن نشود.
•   از گذاشتن وسايل و ظروف روي زمين خودداري گردد.
•   از تغيير دكوراسيون مكرر مبلمان و ميز و صندلي پرهيز شود.

راهنماي بيماران قطع عضو1

 مقدمه

قطعاً قطع عضو يا قطع اندام براي هر كس پديده‌اي دردناك است.  زماني كه يک اندام نه تنها به عملكرد فرد كمك نمي‌كند،  بلكه مزاحم آن مي‌باشد يا وجود آن براي فرد خطرناك است وساير درمانها نتيجه بخش نيست چاره‌اي جز قطع عضو نمي‌ماند. فرض كنيد كه فردی مجبور است با يک زخم مزمن در پا راه برود در هرقدم درد بسيار شديدي حس كند  واين بيماري به ساير درمانها جواب نداده است. همچنين وجود عفونت در زخم جان بيمار را تهديد می‌كند. پس نداشتن چنين عضوي بهتر از داشتن آن است. يا وقتي كه در اثر تصادف اندام آسيب ديده ديگر زنده نخواهد ماند، نگهداشتن آن تنها به خطر انداختن جان بيمار است. زيرا با ايجاد عفونت و راه يافتن عفونت به خون، جان فرد به خطر مي‌افتد. حتي اگر اعصاب و بافتهاي مختلف عضو به حدي آسيب ديده باشند كه در آينده نه تنها عضو مورد نظر مفيد نباشد بلكه مزاحم زندگي روزمره شده و با ايجاد عفونتهاي مكرر زندگي فرد را مختل مي‌سازد، پزشك تصمِيم به قطع عضو مي‌گيرد. مطمئناٌ پزشك قطع عضو را به عنوان آخرين امكان در نظر مي‌گيرد اما قبل از آن مي توان سوالات خود را از پزشك پرسيد.

يکی از مهمترين اقدامات در قطع عضو توانبخشی می باشد. مهمترين عضو يك تيم توانبخشي فرد دچار قطع عضو است. تمامي تلاشها براي بهبود كيفيت زندگی او صورت مي‌گيرد. بهتر است بيمار قبل از جراحي جهت هماهنگي‌هاي لازم و شروع توانبخشي پيش از عمل جراحي و كسب آموزشهاي لازم براي مدت پس از عمل توسط تيم توانبخشي ويزيت شود. اعضاي تيم شامل پزشك متخصص طب فيزيكي و توانبخشي، كارشناس اندام مصنوعي، كارشناس فيزيوتراپي، كارشناس كاردرماني و روانشناس است.

از طرف ديگر برخی از بيماريها پيشرونده مي باشند و يا در صورت عدم مراقبت ممكن است پيشرفت كنند. قسمت باقي مانده عضو ممكن است در معرض آسيب باشد يا در مواردي پس از قطع يك اندام تحتاني پس از چند سال نياز به قطع اندام مقابل نيز پيدا ‌شود. لذا بايد روشهاي پيشگيري وحفظ قسمت باقي مانده و همچنين اندام مقابل بخوبي فراگرفته شود. مثلاً در مورد بيماريهاي عروقي قطع سيگار بسيار ضروري است. لذا مشاوره با يک تيم توانبخشی قبل و بعد از قطع عضو ضروری است. در اينجا سعی شده موارد ضروری بصورت ساده نوشته شود.

چقدر از اندام بايد قطع شود؟

بعد از تصميم به قطع عضو دومين سؤال اين است كه چقدر از اندام بايد قطع شود و آيا امكان نگهداشتن مقدار بيشتري از اندام وجود دارد؟

مقداري عضو كه بايد قطع شود بستگي به نوع بيماري و شدت آن دارد. اگر چه وسايل تشخيصي زيادي جهت تعيين سطح قطع عضو وجود دارد اما بايد اين مسئله را به پزشك محول كرد زيرا در اتاق عمل ممكن است شرايطي پيش آيد كه پزشك ناچار باشد عضو را ازمحل بالاتري قطع كند. مثلاً اگر خونرساني قسمت در نظر گرفته شده كم باشد بايد عضو را از بالاتر قطع كرد به حدي كه قسمت باقي مانده خونرساني خوبي داشته باشد. بجز موارد خاصي هرچه طول اندام باقي مانده بيشتر باشد عملكرد آن پس از قطع عضو بهتر خواهد بود. اما اگر عضو باقي مانده خونرساني كافي نداشته باشد، ايجاد زخم مزمن و مشكلات ديگر جراح را مجبور خواهد ساخت مجدداً بيمار را به اتاق عمل برده و دوباره بيمار تحت عمل جراحي قرار دهد. در هر حال طول اندام باقي مانده هر چقدر باشد مي‌توان اندام مصنوعي مناسبي براي آن تهيه نمود.

مراحل قطع عضو 

بعد ازبستري شدن دربيمارستان و انجام چند آزمايش بيمار را به اتاق عمل برده و با بيهوشي، عمل جراحي انجام مي‌گيرد. مدت عمل جراحي معمولاً بين يك تا دو ساعت است. بعد از عمل جراحي براي بيرون آمدن ترشحات از يك «درن» استفاده مي‌شود.  ممكن است بعد از اينكه بيمار بهوش آمد احساس ‌كند كه اندام قطع شده هنوز وجود

دارد. بسياري از بيماران نگران اين مسئله مي باشند. اما حس کردن عضو قطع شده يك امر طبيعي است كه به آن «حس‌كاذب » گفته مي‌شود و بمرور زمان برطرف مي‌گردد. ممكن است برخي از بيماران متوجه اين مسئله نباشند مثلاً گاهي از خواب بلند شده و فكر مي‌كنند هنوز اندام وجود دارد لذا سعي می کنند با آن راه رفته  و در نتيجه زمين مي‌خورند.

معمولاً "درن" پس از 24 ساعت كشيده مي‌شود. دراين زمان  بيمار توسط پزشك متخصص طب توانبخشي ويزيت شده و راهنمائي‌هاي لازم به بيمار داده مي‌شود و برنامه توانبخشي با همكاري فيزيوتراپ و كارشناس اندام مصنوعي هماهنگ شده و آغاز مي‌گردد. فيزيوتراپ در اين مرحله به بيمار آموزش مي‌دهد كه چگونه با عصاي زير بغل يا وسايل كمكي ديگر می تواند راه برود. افرادي كه قطع عضو زير زانو شده‌اند معمولاً نياز به ويلچر ندارند اما افراد با قطع عضو بالاي زانو ممكن است بطور موقت نيازمند ويلچر باشند. پس از تكميل مرحلة توانبخشي فرد قادر خواهد بود به زندگي عادي روزمره خود برگردد.

صفحه اصلی: http://irpmr.spaces.live.com

طب فيزيكي و توانبخشي چيست؟

طب فيزيكي و توان بخشيPhysical Medicine and Rehabilitation يكي از رشته هاي پزشكي تخصصي  باليني  مي باشد  كه  به  ارزيابي ،  تشخيص ، درمان،پيشگيري و ارائه روشهاي توان بخشي جهت افراد داراي ناتواني(impairment) و معلوليت(disability) فيزيكي و شناختي در تمام سنين مي­پردازد. اين تخصص با استفاده از روشهاي طب الكترودياگنوز، تزريق هاي تشخيصي و درماني، روشهاي دارويي و فيزيكي (ورزشهاي درماني، استفاده از مداليته ها، طب مانيپولاسيون) به تشخيص، درمان و تجويز روشهاي توان بخشي در بيماران دچار وضعيت هاي دردناك و شرايط محدود كننده عملكرد وناتوان كننده پرداخته و بر جلوگيري از عوارض ناشي از معلوليت ها تأكيد دارد. متخصص اين رشته قادر به تشخيص، درمان و ارائه روشهاي توان بخشي براي بيماريها و ناتواني­هاي عصبي، اسكلتي - عضلاني ( از جمله موارد ورزشي و شغلي ) و ناتواني ساير سيستم ها و اداره طولاني مدت بيماران معلول است . همچنين رهبري و هدايت تيم هاي توان بخشي چندرشته اي را براي ايجاد حداكثر بهبود عملكرد فيزيكي، رواني، اجتماعي و شغلي در افرادي كه توانايي آنها در اثر بيماري، تروما، نقص هاي مادرزادي يا درد محدود شده را بر عهده می گيرد.اين رشته در سال 1947 در آمريکا بنيان گذاری شد. درحال حاضر حدود 30000 متخصص طب فيزيکی و توانبخشی در سرتاسر دنيا به فعاليت مشغول می باشند اما کمتر از 160 نفر در ايران حضور دارند و  متاسفانه سالانه تعدادی از متخصصين اين رشته به کشورهای غربی مهاجرت میکنند. در حالی که بر اساس استاندارد, برای ارائه خدمات مناسب طب توانبخشی نياز به حدود 2000 متخصص طب فيزيکی و توانبخشی و حدود 6000 تخت بستری در کشور داريم. اين رشته دارای فوق تخصص در زمينه های زِر است:

1. طب توانبخشی ورزش
2. طب توانبخشی آسيب نخاع
3. طب توانبخشی سکته مغزی
4. درمان درد
5. الکترودياگنوز (نوار عصب و عضله و پتانسيلهای بر انگيخته)
6. طب توانبخشی اطفال

بعلاوه فلوشيپهای اين رشته در زمينه های: طب توانبخشی قلبی ، طب توانبخشی ريوی، طب توانبخشی ديابت ، طب توانبخشی در بيماران قطع عضو و.. است.

برای کسب اطلاعلت بيشتر می توانيد به سايت انجمن طب فيزيکی و توانبخشیhttp://www.ispmr.ir مراجعه نمائيد.

 دکتر غلامرضا رئيسی

متخصص طب فيزيكي و توان بخشي

استاديار دانشگاه علوم پزشکی ايران

 بيمارستان توانبخشی شفا يحيائيان